Gelijk(tijdig)heid

Verschenen in Utopisch Alfabet: Honderd Toekomstvisies (De Bezige Bij-Antwerpen, 2011).

Ook in Utopia bleef een alfabet een spoedcursus alfabetisering en dus een instrument om ongeletterdheid te bestrijden. Het uit verbeelding geboren eiland in de Nieuwe Wereld vertoonde trouwens wel meer overeenkomst met het Europa van Thomas More en Pieter Gillis. De geestdrift waarmee het kennisgierige Utopia de boekdrukkunst omarmde bijvoorbeeld. De revolutionaire techniek, die pas uitvindbaar werd na de atomisering van het schrift en anno 1516 overigens ook in het Avondland nauwelijks enkele decennia bekend was, werd in Utopia geïntroduceerd door Raphael Hythlodaeus. Volgens deze globetrotter toonden de eilandbewoners zich spoedig meer bedreven in het letterzetten dan de kinderen van Gutenberg. Klein wonder: lezen deed dit voorbeeldige volk het liefst van al, voor en na de arbeid, waar het dagelijks slechts zes uur aan moest. Dobbelstenen kende Utopia naar verluidt niet, net zo min als andere dwaze verstrooiing.

Utopisten die over ambitie beschikken, horen te hopen niet lang utopist te blijven. Thomas More, uitgerust voor alle seizoenen en humanist tot in de kist, ontbrak het niet aan enige ambitie. Wat heeft het mensdom echter waargemaakt van zijn toekomst? De zesurige werkdag leek even in het verschiet te liggen van hooggeavanceerde economieën, maar is alweer naar het rijk van de irrationaliteit afgedwaald. Dwaze spelletjes blijven voorts onweerstaanbaar en lezen kan bezwaarlijk ieders hobby heten. Maar het ideaal van algehele geletterdheid? Daarvan mag toch minstens worden gesuggereerd dat het dichterbij is dan de volslagen ongeletterdheid. De nastrevenswaardigheid van het ideaal is bovendien al lang boven elke twijfel verheven. Sinds 1876 definieert de beschaving een acute nood aan schriftgeleerdheid als analfabetisme. Voor de behandeling van de nieuwe ziekte ontwikkelde de farmareus AG Aufklärung probate middelen. De afname ervan werd flink bespoedigd door het gebruik van reclameslogans als ‘Ik lees dus ik ben beschaafd’, ‘Lezen maakt vrij’, ‘Waarover men niet spreken kan, moet men lezen’ en ‘U leest toch ook?’

Door vereende krachten is analfabetisme utopischer geworden dan alfabetisme. ‘Dystopischer’ zou menigeen wellicht corrigeren, maar niet zo Hans Magnus Enzensberger. In ‘Lof van het analfabetisme’ pleitte die voor eerherstel van de ongeletterde. In dezelfde beweging ontmaskerde de Duitse denker de georganiseerde uitroeiing van schriftloosheid. Geen verheffend project ter bevordering van mondigheid en autonomie, maar grootschalige zwendel met als doel: uitbuiting van gekwalificeerde arbeidskrachten en disciplinering van dito consumenten!

Het is altijd uitkijken met ontmaskeraars. Niet alleen kan hun achterdocht op gemakzucht drijven. Zelfs onwaarschijnlijk potsierlijke snorren hoeven niet per se nep te zijn. Toch mag de tegendraadsheid van Enzensberger globaal verfrissend heten. Probaat is ze zeker tegen de al lang niet meer als pretentie waargenomen pretentie dat het schrift- en drukpersloze bestaan mensonwaardig zou zijn. Enfin. Als ook de 21ste eeuw behoefte heeft aan utopieën, en dus aan uitroeiingsfantasieën, laat het slachtoffer dan zijn: ongelijktijdigheid. Ze is het bijproduct van het mediafetisjisme dat drukpersloosheid de moderniteit ontzegt, schriftloosheid de geschiedenis onthoudt en momenteel de digibeet op de hielen zit. Het verleden leert dat ongelijktijdigheid vroeg of laat de advocaten van ongelijkheid een alibi verschaft. Laten we eens proberen dit alibi voortaan ondenkbaar te maken.


Advertenties

0 Responses to “Gelijk(tijdig)heid”



  1. Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s





%d bloggers liken dit: